« Naar het blogoverzicht

Hoe het framen van klimaat je een verkiezingswinst kan opleveren

Voor mijn masterscriptie deed ik onderzoek naar framing van argumenten over het klimaatbeleid in de partijprogramma’s van de 12 grootste landelijke partijen bij de Provinciale Statenverkiezingen. Wat zijn de bevindingen van het onderzoek en wat kunnen we als communicatieadviseurs van deze politieke communicatie leren?

“Klimaatverandering is een feit, maar we kunnen veel doen om verdere opwarming te beperken.” Met dit argument stelde GroenLinks, die veel zetels won bij de Statenverkiezingen van 20 maart 2019, in haar partijprogramma’s als doel om klimaatverandering aan te pakken. Hoewel dit op het eerste gezicht een simpel argument lijkt, zit er een slim gekozen frame achter dat succesvol bleek te zijn tijdens deze verkiezingen.

Framing in partijprogramma’s

Het klimaat was tijdens de Provinciale Statenverkiezingen het belangrijkste thema. Uit een publieksonderzoek bleek klimaat voor veel stemmers een doorslaggevend onderwerp te zijn. Politieke partijen hebben dan ook veel aandacht aan het klimaat in hun partijprogramma’s besteed. Er zijn veel verschillende manieren om het klimaat te framen maar bij deze verkiezingen was er een patroon te ontdekken tussen de winnende en verliezende partijen.

Winnende partijen die voor het klimaat waren (CU, PvdD en GroenLinks), framede in hun partijprogramma’s de klimaatkwestie naar een doel toe terwijl de verliezende partijen vooral de huidige situatie beschreven (VVD, PvdA, CDA en D66). Een voorbeeld van een argument dat naar een doel toe werd geframed, komt uit het partijprogramma van GroenLinks: “Klimaatverandering is een feit, maar we kunnen veel doen om verdere opwarming te beperken.” Tegenover een beschrijving van de huidige situatie uit het programma van VVD: “Verhitting van stedelijk gebied en verstening van de openbare ruimte begint vanuit het oogpunt van klimaatadaptatie een steeds groter probleem te worden.”

Is het glas halfvol of halfleeg?

Het verschil in argumentatie is vergelijkbaar met het ‘halfvol of halfleeg glas’ metafoor. Winnende partijen framen klimaatverandering als een halfvol glas het doel is in hun verwoording belangrijk. Bij de verliezende partijen wordt klimaatverandering als een probleem beschreven en niet een doel gesteld om het op te lossen. Hier is het glas halfleeg. Er is dus een wezenlijk verschil in of je klimaatverandering als een probleem framet of het als een startpunt gebruikt voor een oplossing.

Hoe zit het met framing bij populistische partijen?

Forum voor Democratie was de grote winnaar van de Provinciale Statenverkiezingen van 2019. De partij van Thierry Baudet uitte vooral kritiek op het huidige klimaatbeleid: “Forum voor Democratie is voor een beter milieu maar tegen de miljarden verslindende Klimaatwet waarmee de politiek op ondoordachte wijze een onbetaalbare energietransitie wil gaan realiseren die geen enkel meetbaar effect heeft op het klimaat. De Klimaatwet kan nu alleen nog gestopt worden via de nieuwe Eerste Kamer.” Dit frame is zeer treffend voor de communicatie van Forum voor Democratie. Er wordt in dit frame gesproken over de ‘miljarden verslindende Klimaatwet’ en daarnaast wordt er veel kritiek gegeven op het beleid. Er wordt niet specifiek ingegaan op wat het beleid is maar door middel van bijvoeglijke naamwoorden wordt toch een duidelijke kritiek geleverd op de klimaatwet.

Dit is anders dan bij bijvoorbeeld een andere populistische partij de PVV die ook kritiek levert op de klimaatwet, maar op een andere manier. De PVV gaat namelijk specifiek in op wat voor negatieve gevolgen deze klimaatwet heeft voor de natuur en mens. Een voorbeeld van dit frame “windturbines draaien op subsidie en zijn een volstrekt nutteloos instrument tegen de veronderstelde opwarming van de aarde”. Bij de PVV heeft dit frame niet geholpen, de partij bleek namelijk 26 zetels verloren te hebben. Toch lijkt er bij de populistische partijen niet een daadwerkelijke trend te zijn wat betreft de argumentatie. Uiteindelijk draait het bij populistische soort partijen en hun aanhang meer om de leider en minder om de argumentatie erachter en kan dit onderzoek vanuit de partijprogramma’s geen verklaring bieden voor het succes van Baudet.

Wat leren we hiervan als communicatieadviseur

Hoe je iets inkadert, is van belang als het gaat om een ontvanger bereiken en daadwerkelijk te motiveren om een actie te ondernemen. Of je iets verwoord als een probleem of juist als een doel om het op te lossen kan een groot effect hebben op de ontvanger. Let dus bij de communicatie goed op dat je niet te veel focust op het probleem, maar kijkt naar wat de mogelijke oplossingen zijn.